Hatay’da Türkçe Arapça Tabela: İki Dilli Tabela, Menü ve Etikette Yazı Düzeni

Hatay’da Türkçe Arapça tabela, sınır ticaretinin ve nakliyenin yoğun olduğu Reyhanlı’dan gezi için gelen konukların uğradığı lokantalara kadar pek çok işletmenin gündemindedir. İkinci dili eklemek kolay görünür: metin çevrilir, Türkçenin altına yazılır. Uygulamada sorun çoğu zaman çeviride değil, dizgide çıkar. Arapça sağdan sola yazılır ve harfleri birbirine bağlanır; bunu desteklemeyen bir programda harfler kopuk ya da ters sırada çıkar ve dili bilmeyen biri bunu fark etmez.

Bu nedenle iki dilli işin kuralı tektir: metni yazılı verin, baskıdan önce taslağı dili bilen birine okutun. Uzaktan çalışmanın il genelindeki düzeni Hatay geneli reklam hizmetleri sayfasında; aşağıda tabela, menü ve etiket için ayrı ayrı dikkat edilecekler var.

Önce karar: ikinci dil kime sesleniyor?

Hatay’da iki dilli tabela isteyen işletmelerin ihtiyacı aynı değildir. İkinci dil asıl alıcı kitlesine sesleniyorsa iki dil eşit ağırlıkta durur; yalnızca yardımcı bilgi veriyorsa küçük ve tek satır yeterlidir. Arapçanın yanında İngilizce de isteniyorsa üç dilin aynı tabelada okunur kalması zordur; adı tek dilde bırakıp yalnızca açıklamayı çevirmek daha temiz sonuç verir. Tasarımdan önce şunları yanıtlayın:

• İşletmenin adı çevrilecek mi, yoksa yalnızca okunuşu mu yazılacak?
• Ne iş yapıldığını anlatan satır hangi dillerde olacak?
• Telefon ve adres tek dilde yeterli mi?

Tabelada yabancı dil kullanımına ilişkin kurallar olabilir; tasarım kesinleşmeden önce bağlı olduğunuz belediyeden ve ilgili kurumdan teyit edin.

Yazı yönü yerleşimi değiştirir

Türkçe satır soldan başlar, Arapça satır sağdan. İki dili alt alta ortalamak en güvenli düzendir. Yan yana kullanılacaksa Türkçe sola, Arapça sağa yaslanır; böylece her dil kendi başlangıç kenarından okunur. Logo tekse ortada ya da iki metnin arasında durur.

• Rakamlar: Arapça metnin içinde de rakamlar soldan sağa dizilir. Telefon numarasının dizgide ters dönmediğini ayrıca kontrol edin.
• Satır bölme: Uzun bir Arapça ifade iki satıra bölünecekse nereden bölüneceğine dili bilen kişi karar vermelidir.
• Oklar: Yön levhasında ok, metnin diline göre değil, gerçek yöne göre konur; iki dilli levhada tek ok her iki metne birden hizmet eder.

İki yazı aynı ağırlıkta görünmeli

Latin ve Arap harfleri aynı punto değerinde aynı büyüklükte görünmez; Arapça yazı çoğu zaman daha alçak ve daha yatay durur. Sayıyla eşitlemek yerine iki satırı yan yana koyup uzaktan bakmak gerekir. Yazı tipi seçimi de önemlidir: kalın ve köşeli bir Latin yazının yanına ince ve süslü bir Arapça hat konursa iki dil iki ayrı işletmeye aitmiş gibi durur. Kutu harf ya da kesim folyo yapılacaksa Arapçada harfler birbirine bağlı olduğu için kelime çoğu zaman tek parça üretilir; noktalar ise ayrı küçük parçalardır ve uygulamada en kolay kaybolan onlardır.

Tabela tasarımında okuma mesafesi iki dil için ayrı düşünülür: ince hatlı ve noktalı bir yazı, aynı yükseklikteki kalın Latin harf kadar uzaktan okunmaz. Mesafe hesabının mantığı tabelada yazı boyu ve okuma mesafesi yazısında.

Metin nasıl verilir, nasıl kontrol edilir?

1. Metni görsel ya da ekran görüntüsü olarak değil, kopyalanabilir yazı olarak iletin.
2. Çeviriyi otomatik çeviri aracına bırakmayın; işletme adları, yemek adları ve meslek terimleri bu araçlarda sık sık yanlış çıkar.
3. Taslağı, baskıya girecek hâliyle dili bilen birine gösterin. Kontrol edilecek olan çevrilen metin değil, taslağın kendisidir; hata dizgi sırasında oluşur.
4. Kontrol eden kişi harflerin bağlı olduğuna, satır sırasına, rakamlara ve noktalara ayrı ayrı baksın.
5. Onayı yazılı verin ve hangi taslağı onayladığınızı belirtin.

Atölye metnin dil bilgisine kefil olamaz; okunaklı ve dengeli yerleşimden sorumludur. Metnin doğruluğu işletmenin ve kontrol eden kişinin elindedir.

Menüde iki dil

Menü panosunda ikinci dil yer ister. Her satırı iki kez yazmak panoyu ikiye katlar ve yazıyı küçültür. Üç yol vardır: yemek adını Türkçe bırakıp altındaki tek satır açıklamayı iki dilde yazmak, panoyu iki sütuna ayırıp her dili kendi sütununda toplamak ya da duvar panosunu tek dilde tutup masadaki basılı menüyü iki dilli hazırlamak. Hatay mutfağının yöresel yemek adları çevrilmez; okunuşu yazılır ve içinde ne olduğu anlatılır. Fiyat alanı her iki dil için ortaktır ve değiştirilebilir tutulur. Düzenle ilgili genel ilkeler menü panosunda okunaklılık yazısında.

Etikette iki dil

Etiket küçük bir yüzeydir ve ikinci dil en çok burada sıkışır. Ön yüzü markaya ve ürün adına bırakıp ikinci dildeki açıklamayı arka etikete almak, iki yüzü de okunur tutar. Ürün Hatay’dan sınır ötesine satılıyorsa etikette bulunması istenen bilgiler alıcı ülkeye göre değişebilir; metni alıcınızdan ve ilgili kurumdan teyit edip kesinleştirdikten sonra tasarıma verin. Küçük puntoda Arapçanın noktaları ve ince bağlantıları baskıda dolabilir; bu nedenle etikette en küçük yazı boyu, Latin harflerdekinden biraz büyük tutulur.

Sık yapılan hatalar

• Arapça metni ekran görüntüsünden yeniden yazdırmak
• Taslağı dili bilen birine göstermeden onaylamak
• İkinci dili sonradan, boş kalan köşeye sıkıştırmak
• Tabelada, araçta ve kartvizitte iki dilin sırasını her seferinde değiştirmek
• Telefon numarasının yönünü kontrol etmemek

Mood Reklam İskenderun’daki atölyesinde çalışır; Hatay’ın diğer ilçelerindeki iki dilli işlerde metin ve taslak çevrim içi gidip gelir, size düşen, gönderilen taslağı dili bilen kişiyle birlikte incelemektir. İlçelere özgü notlar Reyhanlı ve Antakya sayfalarında yer alıyor.