Rehber
Bash ve PowerShell ile İş Otomasyonu: Yedek, Dosya ve Rapor İşlerini Elden Almak
Elle alınan yedekler, klasörlere taşınan faturalar ve birleştirilen raporlar küçük betiklere devredilebilir. Bash ile PowerShell farkı, hangi işin betiğe uyduğu ve betiğin ne zaman programa dönüşmesi gerektiği.
· 4 dk okuma · Mood Reklam
Her akşam bir çalışanınız muhasebe klasörünü harici diske kopyalıyorsa, her sabah biri gelen faturaları tek tek doğru klasöre taşıyorsa ya da haftalık özet birkaç dosyadan elle birleştiriliyorsa, bu işler bir betiğe devredilebilir. Betik (script), bilgisayara ya da sunucuya “şu dosyaları al, şuraya koy, şu saatte tekrarla” diyen kısa bir komut dosyasıdır. Bash ve PowerShell bu işin en yaygın iki dilidir. Büyük bir yazılım projesi gerektirmezler; ama özensiz kurulduklarında sessizce hata yapabilirler.
Bash ile PowerShell arasındaki fark
Bash, Linux ve macOS’un komut satırı dilidir. Web siteniz ya da yazılımınız bir Linux sunucuda çalışıyorsa yedekleme, eski kayıtları temizleme ve sunucu günlüklerini arşivleme gibi işler genellikle Bash betikleriyle yapılır ve sunucunun zamanlayıcısına (cron) bağlanır. Paylaşımlı hostinglerde de cPanel üzerinden zamanlanmış görev tanımlamak çoğu zaman mümkündür; ancak barındırma firması hangi komutların çalışabileceğini sınırlayabilir.
PowerShell, Windows’un yönetim dilidir. Ofis bilgisayarlarında ve Windows sunucularda dosya taşıma, kullanıcı hesabı işlemleri, CSV ve Excel dosyalarını okuma gibi işler için uygundur; Windows Görev Zamanlayıcısı ile belirlenen saatlerde kendiliğinden çalışır. PowerShell’in Linux ve macOS’ta çalışan bir sürümü de vardır, ama asıl doğal ortamı Windows’tur. Kısacası seçim çoğu zaman dilin üstünlüğüne değil, işin hangi makinede yapılacağına bağlıdır.
Hangi iş betiğe uygun?
| İş | Betik ne yapar | Dikkat |
|---|---|---|
| Gece yedeği | Veritabanını ve dosyaları sıkıştırır, başka bir yere kopyalar, eski yedekleri temizler | Yedek aynı sunucuda kalırsa sunucuyla birlikte kaybolur; ayrı bir yere gitmeli ve geri yükleme denenmeli |
| Fatura ve belge klasörleri | Gelen dosyaları adına ya da tarihine göre doğru klasöre taşır, düzenli adlandırır | Dosya adı kuralı değişirse betik yanlış yere taşıyabilir |
| Özet rapor | Birkaç CSV dosyasını birleştirir, özet tablo üretir, e-postayla gönderir | Kaynak dosyanın sütunları değişince sonuç sessizce bozulur |
| Sunucu denetimi | Disk dolmaya yaklaşınca ya da site cevap vermeyince uyarı gönderir | Uyarının kime gittiği güncel tutulmalı |
| Toplu dosya işlemi | Çok sayıda görseli küçültür, dosya adlarındaki Türkçe karakter sorunlarını düzeltir | Önce kopya üzerinde denenmeli |
Betiğe devretmeden önce sorulacaklar
- İş gerçekten her seferinde aynı mı? Arada bir insan kararı gerekiyorsa, örneğin “bu fatura hangi şantiyeye ait?”, betik o kararı veremez.
- Hata olursa kim haberdar olacak? Sessizce çalışmayı bırakan bir yedek betiği, hiç olmayan yedekten daha tehlikelidir; çünkü yedeğiniz olduğunu sanırsınız. Her betik ne yaptığını bir kayda yazmalı, hata olduğunda birine haber vermelidir.
- Şifreler nerede duruyor? Veritabanı ya da e-posta şifresinin betiğin içine düz yazıyla konması yaygın ama kötü bir alışkanlıktır. Şifreler ayrı ve korunan bir yerde tutulmalıdır.
- Kim bakacak? Betiği yazan kişi ayrıldığında betiğin kendisi ve ne yaptığını anlatan kısa bir not işletmede kalmalıdır.
Betik ne zaman programa dönüşmeli?
Betikler tek bir işi, insan dokunmadan yapmak için iyidir. Şu belirtiler, ihtiyacın betiği aştığını gösterir:
- Birden çok kişinin işi başlatması, sonucu görmesi ya da onay vermesi gerekiyor
- Bir ekrana, arama ve filtreye, geçmiş kayıtlara ihtiyaç duyuluyor
- Betik uzadıkça içinde iş kuralları birikiyor ve kimse dokunmaya cesaret edemiyor
- Başka programlarla düzenli veri alışverişi yapması isteniyor
Bu noktada Python gibi genel amaçlı bir dil ya da web tabanlı bir panel daha doğru olur; Python’un bu tür işlerdeki yerini Python ile işletme yazılımı yazısında anlattık. Zamanlanmış görevlerin ve yedeklerin düzenli denetimi ise yayından sonraki bakımın parçasıdır; ayrıntısı yazılım bakımı ve güncelleme yazısında.
Betik de bir yazılımdır: nerede saklanmalı?
Sunucuda çalışan bir betiğin tek kopyası o sunucudaysa, sunucu değiştiğinde betik de kaybolur. Betikler, işletmenin kod deposunda ya da en azından yedeklenen bir klasörde, hangi değişikliğin ne zaman yapıldığı izlenebilecek biçimde saklanmalıdır. Barındırma firmanızı ya da ofis bilgisayarınızı değiştirirken zamanlanmış görevlerin listesini de yanınızda götürün. Taşınmadan sonra çoğu zaman fark edilmeyen şey, eski makinede kalıp sessizce durmuş gece görevleridir; yedeğin alınmadığı ancak bir dosya gerektiğinde anlaşılır.
Yeniden kurulan ofisler için bir not
İskenderun’da depremden sonra yer değiştirmek zorunda kalan bir işletme için tek bilgisayarda duran dosyalar büyük bir risktir. Yeni bir ofis kurarken yedeğin elle alınmasına güvenmek yerine, belgelerin kendiliğinden başka bir yere kopyalandığı ve bunun düzenli denetlendiği bir düzen kurmak, betik yazmanın belki de en değerli kullanımıdır.
Tekrarlayan işlerinizi bir kâğıda yazın: ne yapılıyor, ne sıklıkla, kim yapıyor. Bu liste, küçük bir betikle çözülecek işleri işletmeye özel yazılım gerektirenlerden ayırmanın en kısa yoludur. İskenderun’da yüz yüze konuşmak isterseniz listeyi yanınıza alıp arayın.
